112 yıl sonra Dinant'a dönen bronz: Bir rölyef, bir yüzleşme, bir kapanış.

23 Ağustos 1914. Alman birlikleri Belçika'nın Dinant kentinde 674 sivili kurşuna dizdi. Aralarında kadınlar ve çocuklar da vardı. Direniş bahanesiyle ya da salt intikam amacıyla.

1927'de katliam için bir anıt dikildi. Üzerinde Alman askerlerinin sivillere ateş açtığını gösteren bronz bir rölyef vardı. 1942'de Nazi işgal yönetimi anıtı yıktırdı, rölyefi Berlin'e götürdü. Savaştan sonra Sovyetler el koydu, Doğu Almanya'da bir müzeye taşındı, oradan Alman Tarih Müzesi'ne geçti. Yıllarca nereden geldiği bilinmedi.

Araştırmalar rölyefin Dinant'tan alındığını ortaya koydu. Belçika ile temas kuruldu.

12 Haziran 2026'da Almanya'nın Belçika Büyükelçisi Martin Kotthaus, bronz rölyefi resmen iade etti. Tarih tesadüf değil: Almanya'nın Dinant Katliamı için resmî özür dilemesinin — 2001 — 25. yıldönümü.

O özürün sembolü zaten şehirde duruyordu. Dinant'ın ünlü Adolphe Sax Köprüsü'nde yıllarca Alman bayrağı renklerinde bir saksafon eksikti. 2001'deki özürün ardından o saksafon da köprüye eklendi. Uzlaşmanın en sessiz ve en güçlü göstergesi.

Tarihsel hafıza ve uzlaşma yazınında Aleida Assmann'ın Der lange Schatten der Vergangenheit (Geçmişin Uzun Gölgesi, 2006) çalışması, kolektif suçun kabulünün yalnızca ahlaki değil, toplumsal iyileşme için de zorunlu olduğunu gösteriyor. Almanya'nın Dinant sürecini bu çerçevede okumak mümkün: Özür, anma ve somut bir iade — hafızayı canlı tutmanın üç ayrı biçimi.

Rölyef eve döndü. Yaralar tamamen silinmez. Ama bu dosya, büyük ölçüde kapandı.

Tarihsel yüzleşme için çok geç diye bir şey var mı?